Müslüman Kültürü – V.V BARTHOLD

0000000437168-1İslam Kültür Tarihine Farklı Bir Yorum: Müslüman Kültürü

V.V. Barthold’un, 20. yüzyılın başlarında, yani yaklaşık yüzyıl önce kaleme aldığı bu eser, Müslüman dünya, özellikle de İran ve Türkistan araştırmalarında toplumsal tarih yazımına ve antropolojiye öncülük eden bir çalışma olmanın yanı sıra, oryantalist bakışın çarpıklığını düzeltme adına ilk onurlu çabalardan biridir. Bu kitap klasik tarih yazımının dışında kaleme alınmış; 1400 yıllık İslâm mirasının izini takip etmek için yazılmıştır. Birçok disiplinin (antropoloji, felsefe, edebiyat, astronomi, tarih vb.) verilerinden yararlanarak başlangıcından 1918’e kadar ki İslâm dünyasının yarattığı büyük medeniyetin felsefi arka planını irdeler. Şarkiyâtçıların veya Batı merkezli tarih okumaların ötesinde, İranlı tarihçi Reşüdiddin’in “evrensel tarihe akan tarihlerden yalnızca bir tanesidir” görüşünü önceleyen bir perspektifle Endülüs’ten Kaşgar’a uzanan geniş coğrafyanın tüm renklerinin hikâyesini anlatma gayretinde V.V. Barthold. Bu kitapta, kahramanların ve savaşların tarihinden ziyâde şehirlerin, medreselerin, filozofların, rasathânelerin, şairlerin ve tıp bilginlerinin ‘derin hikmeti’ arayışlarını bir seyyâhın notlarını okur gibi okuruz. Dar’ül Hikme’den Nizamiye Medreslerine uzanan büyük âlimlerin ve bilginlerin yaşadıkları zamanı aşan fikirlerini, icâtlarını ve seslerini dışarıdan bir gözlemle betimler.

Müslüman Kültürü kitabıyla Barthold, tarih yazımı ve tarih, coğrafya, kültür ve sıra dışı kişilikler arasındaki bağlantı ve dinamikleri araştırma tutkusuyla sadece zamanı için yeni bir bakış açısı değil, çağdaş araştırmalar için bugün bile geçerli bir yöntem sağlıyor. Barthold bu anlamıyla tarih ve kültürel tarihte, bugün “çok disiplinlilik” dediğimiz bir yaklaşımın öncülerindendir de.  V.V. Barthold,  İslâm medeniyetinin 9.yüzyıldan 14.yüzyıla kadar geçen 6 asır boyunca bilimin ve bilginin öncüsü ve ana nehri olma vasfını üstlendiğini söyler. Timur’un torunu, adına astronomi cetvelleri yapılmış olan Uluğ Bey’in kurduğu Buhara Medresesi’nin kapı alınlığındaki “Hikmeti aramak kadın erkek her Müslümanın görevidir ibaresine dikkat çeker Berthold. Yazar, İslâm toplumunu bütüncül bir yapı olarak görmektedir. Mezhebi ya da etnik kimliklerin ötesinde yekpare bir ümmetin insanlığa bıraktığı mirasın önemini vurgular. Önceleri Müslümanlar sonra da Moğollar hâkimiyetinde gerçekleşen tarihsel ve sosyo-kültürel değişimlere dair yorumlarında olduğu kadar, İslâm tarihi konusunda da Müslüman Kültürü güçlü tezler ortaya koymaktadır. Doğunun egzotik ve gizemli masallarının çok çok ilerisinde bilimin ve sanatın anıtsal yapılarına bakışımızı çevirmeye çalışır. Çölün içinde doğan vahanın yüzyıllar boyunca komşu uygarlıklar üstüne bıraktığı derin tesiri görmemiz gerektiğini belirtir.

Uygarlığın meşalesini taşıyanların tarihe bıraktıkları derin izlerin tarihte kalmadığını günümüzü de aydınlattığını müşahede etmekteyiz. Toplumların tarihteki yerinin ve öneminin değişim gösterdiğini, uygarlığa tüm insanlığın katkısının olduğunu görmekteyiz. Büyük insanlık mirasının denizine akan en önemli nehirlerden biri olan İslâm uygarlığı değişimin ve dönüşümün de en önemli tetikleyicisi olmuştur. 10. ve 12. yüzyılları arasındaki büyük tercüme faaliyetleri Yunan felsefe ve bilgi birikiminin Batı’ya taşınmasında öncülük ettiğini vurgulayan yazar, modern bilimin birçok Müslüman bilgininin çalışmalarından bahseder.

İslâm’ın bilim ve sanattaki çığır açıcı uygarlığı, din olarak onu teolojik tartışmaların ötesine taşır. Görkemli sarayların en itibarlı konukları Doğu’da her dönemde büyük âlimler ve bilginler olmuştur. Bilim ve sanat metafiziğinin merkezinde Tevhid inancı ve onun etrafında şekillenen bir dünyanın tüm meydan okumalara verilen cevabın izini bu kitapta bulmak mümkündür. Bir bilginler ve sanatçılar geçidi gibi:  Tûsî, Farabî, İbni Sina, El Harizmî, Uluğ Bey, Birûnî, Ömer Hayyam, İbni Haldun …

Savaş ve kahramanlık hikâyelerinin dışında kültür tarihine yolculuk yapmak isteyenlere hararetle tavsiye edilir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir